Abrir menú principal

Artículo bueno.svg


In Peru[5] (caxtillahtolcopa Perú, quechhuatlahtolcopa Piruw) āchcāuhtōca Tlācatlahtohcāyōtl in Peru (caxtillahtolcopa República del Perú) cē tlācatiyān Ixachitlān Huitztlāmpa, Lima ītēcuacān ca.

República del Perú
Tlacatlahtohcayotl Peru
Peru pamitl Peru chimalli
Ipan Peru Ichimal Peru
Tlacatiyancuicatl: Perutlacatiyancuicatl  

[[Īxiptli:|center|280px|Peru tlatectli]]

 
Tecuacan
 • Ancayotl
Lima
19°26′M 99°08′C
Hueyaltepetl Altepenanyotl Lima
Tecpantlahtolli Caxtillantlahtolli ihuan 20 macehuallahtolli1
Tenahuatiyotl Tlacatlahtohcayotl tlacatepacholiztli, tecpantlahtolli huan federal
Martín Vizcarra
Nequetzaliztli
 • Omopeuh
 • Omotlami
Itech Caxtillan
28 tlachicōnti metztli, 1821
9 tlamahtlācōnti metztli, 1824
Tlaixpayotl
 • Mochi,
 • % atl
Tlahtohcayotenco
Hueyatenco
Inic 15
1 285 215 km2
2.5%
3 117.9 km ica Panama; 960 km ica Venezuela ihuan 176 km ica Ecuador
11 122
Nelihuahcapanca Tepetl Cristóbal Colón
Chanehqueh
 • Mochi
 • Pozahuacayotl

28 220 764 (tepohualiztli 2007) [1]
52.3 hab/km2
‎Tlacatocaitl Perutlacatl, perutlacah
PIB (nominal)
 • Mochi (2015)
 • PIB per capita
Inic 49
USD 217 607 millones
USD 6 819,115
PIB (PPA)
 • Mochi (2016)
 • PIB per capita
Inic 47
USD 414 389 millones
USD 12 787,830
IDH (2010) Nemachiyōtīlli:Creciente 0,750[2] (Inic 56) – pani
Tomin Yancuic sol (S/.) (PEN)
Cemanahuacahuitl
 • xopancauhpan
UTC-6 ixquichcauh UTC-8
UTC-5 ixquichcauh UTC-7
Matlatzalantli .gt
Tepozehecanonotzalli +52
Tlahuilehecanonotzalli 4AA-4CZ, 6DA-6JZ, XAA-XIZ
Tlaohuihcaihcuilolli 484 / MX / MEX
Olochcalpolli ica: TLCAN, ONU, OEA, OCDE, APEC, G3

1 No existe declaratoria constitucional de lengua oficial. La Ley General de Derechos Lingüísticos de los Pueblos Indígenas señala que todas las lenguas indígenas que se hablen son lenguas nacionales e igualmente válidas en todo el territorio nacional.
2 Toquiliztequitl: FMI.

Sciences de la terre.svg Tēcuacān īcemonocāyō: 12°2′36′′S, 77°1′42′′W

República del Perú
Piruw Mama Llaqta
Piruw Suyu

Tlācatlahtohcāyōtl in Peru
Peru pāmitl Peru chīmalli
Īpān Peru Īchīmal Peru
Lema: Firme y feliz por la unión
(caxtillahtolcopa "Huapactic īhuān pāquini cētilizpampa")
tlācatiyāncuīcatiliztli: Himno nacional del Perú
 
Peru tlatēctli
 
Tecuacan
 • Chānehqueh
 • Cemonocāyōtl
n/d
10 584 000
12°02′ H 77°01′ C
Huēyāltepētl {{{Hueyaltepetl}}}
Āchcāuhtlahtōlli Caxtillahtōlli2
Tēpacholiztli īiuhcāyo Tlahtohcātēīxiptiliztli
Ollanta Humala Tasso
Marisol Espinoza
Ana Jara
Tlācaxoxouhcāyōtl
 • Declarada
 • Consolidada
īhuīcpa Caxtillān
Tlachicōnti 28, 1821
Tlamahtlācōnti 9, 1824
Tlaīxpayōtl
 • Mochi,
 • % ātl
Cuāxōchtli
Huēyi ātēntli
Inic 20
1 285 216,20 km2
0.4%
5 536 km
3 080 km
Chānehqueh
 • Mochi
 • Pozāhuacāyōtl
Inic 43
30 165 000[3]
21.96 hab/km2
PIB (nominal)
 • Mochi (2010)
 • PIB per cápita
Inic 50
US$ 153 549 millones[4]
US$ 9,985
PIB (PPA)
 • Mochi (2011)
 • PIB per cápita
Inic 41
US$ 299 648 millones
US$8,857
IDH (2011) Nemachiyōtīlli:Creciente 0.725[2] (Inic 80) – pani
Tomīn Yancuīc sol (S/.) (PEN)
‎Tlācatōcāitl Perutlācatl, perutlācah
Cemānāhuacāhuitl UTC-5
Mātlatzālan āxcāyōtl .pe
Prefijo telefónico +51
Prefijo radiofónico OAA-OCZ 4TA-4TZ
Siglas país para aviones OB
Siglas país para automóviles PE
Nenecuilhuāztli ISO 604 PER PE
Miembro de: Unasur, ONU, OEA, APEC, CAN, Mercosur3, BID, Grupo de Río, FLAR, CAF, OEI

1 Perutēcatl Tlācatlahtohcāyōtl achto 1979.
2 Auh Quechhuatlahtōlli, Aimaratlahtōlli īhuān occequīntīn mācēhuallahtōlli zanyenō.
3 Asociado.

Cuāxōchtia canahpa mictlāmpa īca Colombia īhuān Ecuador, canahpa īcalaquitlāmpa nō Pacífico Ilhuicaātl, īhuān canahpa īquizāyampa Bolivia īhuān Brasil, in iuhquin canahpa tlāpcopa Ātezcātl Titicaca, īhuān canahpa huiztlāmpa Chile.

In tlein quipiya inin tlahcuilolli

TlāltōcāitlXicpatla

Inīn tlācatiyān tlapiya Quechhuatlahtōlli, in tōcāitl īhuīc huēytlahtoāni tlein ōchantiaya īpan Panama īhuān ōquipololo huēyātl canah Chile notōcāyōtia Piruw nozo Biruw.

TlahtōllōtlXicpatla

Huehuēcauh tlamantli nicān Peru īca tlācayotica 65,000 xihuitl īcuitlapan cenca cāhuitl zātēpan in tlācah ōpanoh ītech Bering tlālcamatl canahpa Ixachitlān Mictlāmpa zanno Ixachitlān Huitztlāmpa. Nicān ōnamiquih tlācatl Piccaicasa ihtic techcopa oztotl Piquimachay, īpan āxcān tlahtōcāltepētl Ayacucho.

In arqueología machtiliztli quihto ītech yanno inic cē chīhualtlācayōtl īpan Peru, quemeh caraltēcatl, nazcatl, mochicatl, chimucatl, paracatēcatl, chavincatl, huari tepitzin āltepētl īhuān occequīntīn tlahtohcāyōtl quemeh Tihuanahco, Chincha, Lima, īhuān Cuizmanco tlein ōquipolōlō īpampa Inca huēyitlahtohcāyōtl.

Chīhualtlācayōtl Huari ōtlachīhualoc cē tezcatl ihtic huēyitlahtohcāyōtl incatēcatl quenin ōacicoh canahpa āxcān Colombia, Ecuador, Bolivia īhuān Chile, inīn chīhuatlācayōtl cinpixcayōtl, yamapixcayōtl īhuān calpōllālpixcayōtl. Achtotipan īcaxtiltlapolōlōliz in Mahtlācpōhualxihuitl 16, Cuzco ītēcuacān. In cahuēyitlahtohcāyōtl catca, Peru in yōllōtl īhuīcpa Andes tepētlān. Oncān quipiya āltepēhuecauh quemeh Machu Picchu.

In 1821 xiuhpan, Peru quipiya īcelcatiyo īhuīcpa Caxtillān īcan huēyitlahtohcāyōtl Yancuīc Granada motōcāyotia īpampa caxtiltēcah īca Lima ītēcuacān.

CemānāhuacāyōtlXicpatla

 
Peru īcemānāhuacāyō.

Īhuēyitlālpan īxtli cah 1,959,248 km² īhuān tlālhuāctlīxtli 5,127 km². Īānāhua tlatlamachiyōtiāni 11,122 km. Ca miaquīn tlālhuāctli. Cuāxōchtia canahpa ayamictlāmpa īca Andes Tepetlah, canahpa huiztlāmpa nō Andes Tepetlahco, canahpa īquizāyampa nō Amazonas cuauhtlah, īhuān canahpa īcalaquitlāmpa nō Ilhuicaātl Pacífico.

Peru cemictica cuaxotia mictlampa ica Ecuador ihuan Colombia, In Atoyatl Amazonas pano ipan hueyixtlahuac cuauhtlacamac canahpa Colombia, Brasil huan Bolivia ce tlalli cenca azoquiyotic ca. In ompa cuaxtia huitztlampa no Chile ihuan Bolivia ipampa Andes Tepetlahco.

TepētiliztliXicpatla

Quipia nahui regiones naturales quemeh Andes tepetlah huitztlampa canahpa Mictampa itzatlan Chile, Bolivia īhuān Ecuador; noyuhqui ihuehcapan altitud in cah in Cepayauhtic Huascarán ica 6,600 m. in hueyic tepetl ocachi ahco ipan Peru. Occe yoliztlalpan noyuhqui nicān tlalli in ahco pani ixtlahuatl hasta in atoyatl Amazonas in ompa tlapcopampa, in Tepetlah Andes iquiziyampa tlen nemi ihuic Océano Pacífico.

YeyāntliXicpatla

Nican tlalli quipia yei yeyantli, in ompa Ilhuicaātl Pacífico seco ihuan deserticom, tlalnepantlah cenca tepetlaltic ihuan iquiziyampa cenca cuauhtlamacac in Amazonia.

Nican yeyāntli ahmoneuhqui īpan mochi Peru, inon tlācatiyān īca tepetic, huacqui yeyāntli īca miactin tēpetl, in xopantlan ahmo quiyahuitl ica ixachi tonayoh īpan ahco totonilmachioyotl[6]. Nicān mictlāmpa ixachi xoxoctic ihuan tepeyoh ica chicahuac ehecatl ihuicpa Ilhuicaātl Pacífico quemeh tlahtocayoh cuauhtlah In Andes in ompa Caxamarca, Ancax ihuān Cuzco. Nochipa tepetlampa quipia miac cuauhtlah cepayauhtic. In caxtiltencalixcuatl ica Bolivia īhuān Chile In tepetlah Andes ca in Pani Ixtlahuatl, cē yeyantli cenca tepeyohtic in yuh Sierra de Costera, Sierra Central ihuan Amazonia, tlen atlacomolli quipia ixachi ātl en forma de atemoctli ihuan atoyātl īpan tlani temperatura. Quiyauhtlah yeyantli ōmpa atentli Ucayali īhuān atentli Loreto.

Īpan nō tlahcopampa zacatlah īca ehecahuacqui, Peru nican quipia ixtlahuatl īhuān tepetzintli pani atlacomolco itech Lima. In huaccaixtlahuatl[7]. nican tlacatiyan Ica īhuān tlalhuactli Chimbote cah, quemeh tlahtohcayoh ayollohco Paracas itech Corriente de Humboldt in ōmpa Ilhuicaātl Pacífico.

YōlcatiliztliXicpatla

Nō xiquitta totomeh quemeh cōzcacuāuhtli, alo ahnozo yōlcah yama, alpaca, huanaco, tozantōchtli, ocēlōtl, āmiztli māpachtlācamāyeh, māpachtli, miztli īhuān occequīntīn.

Tlanahuatīliztli īhuān cemitquimatiliztliXicpatla

Occepa otlatlani Alianza Popular Revolucionaria Americana (APRA) nicpampa tlahtocateixiptla Alan García ixpan ipochcayaotl Ollanta Humala ihicpa Partido Nacionalista nican in Peru.

Peru īxeliuhcaXicpatla

In Tlahtohcāyōtl Peru piya 25 tlahtohcāyōtl īhuān cē Tlahtōlōyān Calpōlli.

Peru īxeliuhca
Tlālxeliuhcāyōtl Chānehqueh (2005) Tlaīxpayōtl (km²) Tēcuacān
Tlācatlahtohcāyōtl Peru 44 108 530 504 645 Lima
1. Amazonas 8 202 220 87 268 Chachapoyas
2. Ancax 1 326 918 47 179 Huaraz
3. Apurimac 1 080 138 10 603 Abancay
4. Arequipa 1 071 221 4 992 Arequipa
5. Ayacucho 2 075 968 7 447 Ayacucho
6. Caxamarca 582 138 5 221 Caxamarca
7. Cuzco 7 364 078 32 114 Cuzco
8. Huancavelica 2 553 301 94 223 Huancavelica
9. Huanuco 2 043 100 79 463 Huanuco
10. Ica 2 783 100 29 574 Ica
11. Junín 1 097 744 41 634 Huancayo
12. La Libertad 317 501 5 045 Trujillo
13. Lambayeque 6 271 638 8 021 Chiclayo
14. Lima 1 426 109 11 313 Lima
15. Loreto 619 114 10 391 Iquitos
16. Madre de Dios 5 029 601 23 255 Puerto Maldonado
17. Moquegua 2 155 546 7 234 Moquegua
18. Pasco 78 320 19 Cerro de Pasco
19. Piura 71 339 12 Piura
20. Puno 78 320 19 Puno
21. San Martín 71 339 12 Moyobamba
22. Tacna 78 320 19 Tacna
23. Tumbes 71 339 12 Tumbes
24. Ucayali 78 320 19 Pucallpa

TequiyōtlXicpatla

Peru cē tequiyōtl īpan Ixachitlān ītech temocpan ihuan itomin Sol (Tonatiuh). Perutecatl tequiyōtl tequipanoa īhuīc tlaquixtilli tlalpixcayotl īca inic cē ichcapixcayotl ipan Andes Tepetlah, nōiuhqui inic ōme tequipanolli piya cē ācalquīxōhuayān ītequipanoliz in ōmpa Callao.

Occequīntīn perutecah huēyi tequipanolli in tlalpixcayōtl īhuīpan cafecacahuatl (inic ome hueyicauh ipan tlalticpactli), tzapalolli, tzopelacatl, cintli, ācintli, camohtli, limaxocotl, ichcatl, nōhuān pitzopixcayōtl, cahuayōhpixcayōtl, cuacuahuehpixcayōtl, ichcapixcayotl, pipiyolpixcayōtl, īnōmpan coyonimatiliztli tlaquixtilli teconalli, cōztic teōcuitlatl, tlīltepoztli, amochitl, temētztli, Iztāctepoztli, platino, ihuan chālchihuitl.

ChānehmatiliztliXicpatla

Īca 28 220 764 (2007 tlapōhualiztli), Peru ce tlācatiyān icampa miyac chanequeh ipan Ixachitlan Huitztlampa.

TōltēcayōtlXicpatla

CuīcayōtlXicpatla

Cah huēyi cuīcatl "Yaw Kuntur".

ToquiliztequitlXicpatla

  1. Nemachiyōtīlli:Cita web
  2. 2,0 2,1 Error on call to Template:cite web: Parameters url and title must be specifiedPNUD (4 de noviembre de 2010). hdr.undp.org: (caxtillāntlahtōlli) (PDF). Ihcuilōni īpan 04/11/10. Ahiuhcāyōtl tēnōnōtzaliztli: Etiqueta <ref> no válida; el nombre «IDH» está definido varias veces con contenidos diferentes
  3. Nemachiyōtīlli:CitEweb
  4. International Monetary Fund, World Economic Outlook Database, October 2010: Nominal GDP list of countries. Data for the year 2010.
  5. Chīmalpahin Cuāuhtlehuanitzin yeh ōquihcuilo PerùPerũ īpan Annals of his Time.
  6. Quihtōznequi temperatura
  7. Quihtōznequi desierto