Diferencia entre revisiones de «Tlācatōcāitl»

sin resumen de edición
p (TepozcuayollotlTlamahxiltilli: id:Demonim)
In '''Tlācatōcāitl''' [[tōcāyeliztli]] (substantivo) in quitōcāquintōcā in chānehqueh īpanic in [[tlācatiyān]] ahnozo in [[āltepētl]] īnquizayān. Īpan nāhauatlahtōlliinnāhauatlahtōlli in tāchcāuh mēyalli quimatiquimpiya inīn tōcāitl ca [[Chīmalpahin Cuāuhtlehuanitzin]], [[Horacio Carochi]], [[Bernardino de Sahagún]], [[Alonso de Molina]] īhuān occē[[Agustín de Vetancurt]].
 
== Nāhuatlahtōllli tlācatōcāitl ==
In tāchcāuh machiyōtl, in nāhuatlahtōlli chīhua in tlācatōcāitl ic in catyān nāhuatōcaitl.
 
In tlein motlamih īca ''-c(o)'' quipatlah ic ''-catl'', iuhquin:
* In quitlami ''-c(o)'' quimocuep ''-catl'', iuhqui: [[Mēxihco]] → mēxih''catl'', [[Metepēc]] → metepē''catl''.
*[[Mēxihco]] → mēxih''catl''.
* In quitlami ''-pan'' tlamaxitia ''-ēcatl'', iuhqui: [[Tlacōpan]] → tlacōpan''ēcatl''.
*[[Huexōtzinco]] → huexōtzin''catl''.
* In quitlami ''-(t)lān'' quimocuep ''-tēcatl'', iuhqui: [[Tepoztlān]] → tepoz''tēcatl'', [[Cholōllān]] → cholol''tēcatl''; occē tlācatōcāitl: [[cuextēcatl]], [[mixtēcatl]], [[tzapotēcatl]].
*[[Metepēc]] → metepē''catl''.
* In quipix in tzonhuiliztli ''-ti-'' ahmo mocuep, ic in quimochīhua in tlācatōcāitl motlamaxitia ''chāneh'', ''tlācatl'', ''calqui'' ahnozo ''calcatl'', iuhqui: [[Cuauhtitlan]] → Cuauhtitlan ''chāneh'' (tēl ahmo [[Tenōchtitlan]] → tenōch''catl'', tenōch''cah''),
In tlein motlamih īca ''-pan'' quimaxiltiah ''-ēcatl'', iuhquin:
* In quitlami īca ''-yān'' ahmo mocuep, ic in quimochīhua in tlācatōcāitl motlamaxitia ''chāneh'', iuhqui: [[Ātlacuīhuayān]] → Ātlacuīhuayān ''chāneh'' nō ātlacuīhuayān''tlācatl''.
*[[Cuauhxīmalpan]] → cuauhxīmalpanēcatl.
* In quitlami -mān quimocuep ''-mēcatl'', iuhqui: [[Ācolmān]] → ācol''mēcatl'', [[Cōlimān]] → cōlī''mēcatl''.
* In quitlami ''-pan'' tlamaxitia ''-ēcatl'', iuhqui: [[Tlacōpan]] → tlacōpan''ēcatl''.
* In quitlami -cān hueli mocuep ēyi iuhcāyōtl: quimocuep ''-camēcatl'', ''-catl'' nō tlāza in preposición ''-cān'', iuhqui: [[Tōllohcān]] → tōlloh''camēcatl'', tōlloh''catl'' ahnozo ''tōlloh'', [[Michhuahcān]] → ''michhuah'' ahnozo michhuah''catl''. Occē: [[Mazāhuah]], [[Itzohcah]].
*[[Xālāpan]] → xālāpanēcatl.
* In zatepan in quitlami ''-(t)lah'' tlamaxitia ''-catl'', iuhqui: [[Mīllah]] → mīllah''catl'', [[Ātlah]] → ātlah''catl'', [[Cuauhtlah]] → cuauhtlah''catl'', yōllōquimatiliztli: ahmo icehuia īca cuauh''tlācatl''.
In tlein motlamih īca ''-(t)lān'' quipatlah ic ''-tēcatl'', iuhquin:
*[[Tepoztlān]] → tepoz''tēcatl''.
*[[Cholōllān]] → cholol''tēcatl''.
*[[Cuextlān]] → [[cuextēcatl]], [[Mixtlān]] → [[mixtēcatl]], [[Tzapotlān]] → [[tzapotēcatl]].
* In quipix in tzonhuiliztlitlahtōltzonhuiliztli ''-ti-'' ahmo mocuepmopatla, ic in quimochīhuaquichīhuah in tlācatōcāitl motlamaxitiaquimaxiltiah ''chāneh'', ''tlācatl'', ''calqui'' ahnozo ''calcatl'', iuhqui: [[Cuauhtitlan]] → Cuauhtitlan ''chāneh'' (tēl ahmomopatla [[Tenōchtitlan]] → tenōch''catl'', tenōch''cah''), iuhquin:
*[[Cuauhtitlan]] → Cuauhtitlan ''chāneh''.
*[[Tōltitlan]] → Tōltitlan ''chāneh''.
*[[Tzapotitlan]] → Tzapotitlan ''chāneh''.
In tlein motlamih īca ''-yān'' ahmo mopatlah; quichīhuah in tlācatōcāitl quimaxitiah ''chāneh'', iuhquin:
*[[Ātlacuīhuayān]] → Ātlacuīhuayān ''chāneh'' nō Ātlacuīhuayān''tlācatl''.
*[[Ātlīquīzayān]] → Ātlīquīzayān chāneh / tlācatl.
*[[Calimayān]] → Calimayān chāneh / tlācatl.
In tlein motlamih īca -mān quipatlah ic ''-mēcatl'', iuhqui:
*[[Ācolmān]] → ācol''mēcatl''
*[[Cōlimān]] → cōlī''mēcatl''.
*[[Oztōmān]] → oztō''mēcatl''.
In tlein motlamih īca -cān hueli quipatlah ēyi iuhcāyōtl, ''-camēcatl'', ''-catl'' nō tlāza in preposición ''-cān'', iuhqui:
*[[Tōllohcān]] → tōlloh''camēcatl'', tōlloh''catl'' ahnozo ''tōlloh''.
*[[Michhuahcān]] → ''michhuah''.
*[[Mzahuahcān]] → [[mazāhuah]].
*[[Itzohcān]] → itzohcah.
In tlein motlamih īca ''-(t)lah'' quimaxiltiah ''-catl'', iuhquin:
*[[Mīllah]] → mīllah''catl''.
*[[Ātlah]] → ātlah''catl''.
* In zatepan in quitlami ''-(t)lah'' tlamaxitia ''-catl'', iuhqui: [[Mīllah]] → mīllah''catl'', [[Ātlah]] → ātlah''catl'', [[Cuauhtlah]] → cuauhtlah''catl'', yōllōquimatiliztli: ahmo icehuia īca cuauh''tlācatl''.
Occē tlācatōcāitl:
*[[Cuāutinchān]] → Cuāutinchān tlācah / chāneh.
*[[Ācatēnoh]] → Ācatēnoh tlācatl / chāneh.
*[[Ācaxitetl]] → Ācaxitetl tlācatl / chāneh.
Occē tlācaololli tlācatōcāitl:
*[[Chīchīmēcatl]].
*[[Ōlmēcatl]]
*[[Otomitl]]
 
In quitlamih īca ''-tēcatl'', ''-catl'', ''(m/n)ēcatl'' īhuān ''(-)tlācatl'', in plural quichīhuah quipatlah in absolutivo-singular ''-tl'' ic in plural ''-h'', iuhquin:
Occē tlācaololli tlācatōcāitl: [[Otompan]] → [[Otomitl]], [[Cuāutinchān]] → cuāutin''chāneh'', [[Ācatēnoh]] → ?.
* Tepoztēca''tl'' → tepoztē''cah''.
* Mēxihca''tl'' → mēxihca''h''.
* Tlacōpanēca''tl'' → tlacōpanēca''h''.
* Ācolmēca''tl'' → ācolmēca''h'' .
* Ātlacuīhuayāntlāca''tl'' → ātlacuīhuayāntlāca''h'' .
 
In quitlami īca ''-tēcatlchāneh'', ''-catl'',ahnozo ''-ēcatl'',in ''-mēcatl''quipix īhuānin ''(-)tlācatlhuah-'', in plural quimmochihuaquichihuah mocuepīca in absolutivo-singular ''-tl'' ic in pluraltlamiliztli ''-hqueh'', iuhquiiuhquin:
* ''Ātlacuīhuayān chāneh'' → ''Ātlacuīhuayān chānehqueh''.
* Tepoztēca''tl'' → tepoztē''cah''
* Mēxihca''tl'' → mēxihca''h''
* Tlacōpanēca''tl'' → tlacōpanēca''h''
* Ācolmēca''tl'' → ācolmēca''h''
* Ātlacuīhuayāntlāca''tl'' → ātlacuīhuayāntlāca''h''
 
In quitlami īca ''-chāneh'' ahnozo in quipix in ''-huah-'', in plural quimmochihua īca in tlamiliztli ''-queh'', iuhqui:
* ''Ātlacuīhuayān chāneh'' → ''Ātlacuīhuayān chānehqueh''
* ''Michhuah'' → ''michhuahqueh''.
 
Occē tlācatōcāitl iuhiuhquin otomitl, in plural quimmochihua zan mocuepquipatlah in absolutivo-singular ''-tl'' ic in plural ''-h'': ''otomitl'' → ''otomih''.
 
== Ahmo nāhuatlahtōllli tlācatōcāitl ==
In achtopa machiyōtl, ītechpa in yancuīctlahtōlli iuhqui [[Caxtillān]] monemilizcui in neneuhqui iuhcāyōtl, in machiyōtl: ''Caxtiltēcatl'' nō ''Caxtillān tlācatl''; mānel cah ōcce tōcāitl ic in caxtiltēcatl: ''ixpayol(meh)''<ref name="ixpayol">A Nahuatl-English dictionary and concordance to the Cantares.</ref>.
 
Ītechpa occē ahmo nāhuatōcāitl in motequitiltia in caxtillāntōcāitl iuhqui in īmachiyōtlīmmachiyouh [[Horacio Carochi]] īhuān [[Chīmalpahin]], tlamaxitiaquimaxiltia ''tlācatl'' ahnozo ''chāneh'' iuhquiiuhquin:
 
* [[Portugal]] → portugal''lācatl''<ref name="Portugal1"> Horacio Carochi, ōquihcuilo ītechpa in ''portugueses'' iuhqui ''Portugallācà''.</ref><ref name="Portugal2"> Chīmalpahin, ōquihcuilo ītechpa in ''portugues'' iuhqui ''portugal tlacatl'' īhuān in plural ''portuguestin''.</ref>.
* [[Japon]] (Xapon) → japon''tlācatl'' ahnozo ''japon chāneh''<ref name="Japon">Chīmalpahin, ōquihcuilo ītechpa in ''japoneses'' iuhqui ''japon tlaca'' nō iuhqui ''japonti'' nō ''chane japon''</ref>.
 
In plural mochihua īca in neneuhqui machiyōtl tlein in nāhuatlācatōcāitl, iuhiuhquin:
* Portugallāca''tl'' → portugallāca''h''<ref name="Portugal1"/>
* Israellāca''tl'' → israellāca''h''<ref name="Israel"/>
===In caxtillāntlahtōlli machiyōtl===
 
In inic ōme machiyōtl ahmo neneuhqui ca, tlatequitiltilia in caxtillāntlahtōlli tlācatōcaitl, iuhquiiuhquin:
 
* [[Alemania]] → ''alemán''
* [[Portugal]] → ''portugués''
 
Īpampa in plural, hueli tlatequitiltilia in nāhuatlahtōlli īplural ''-tin'' ahnozo ''-meh'' nō in caxtillāntlahtōlli īplural ''-es'', iuhquiiuhquin:
 
* Alemán → aleman''es''<ref> Chīmalpahin, ōquihcuilo ītechpa in ''aleman(es)'' iuhqui ''alemañis''.</ref>
13 745

ediciones