Diferencia entre revisiones de «Tlācatōcāitl»

sin resumen de edición
In '''Tlācatōcāitl''' [[tōcāyeliztli]] (substantivo) in quitōcā in chānehqueh īpan cē [[tlācatiyān]] ahnozo cē [[āltepētl]]. Īpan nāhauatlahtōlli in tāchcāuh mēyalli quimati inīn tōcāitl [[Chīmalpahin]], [[Horacio Carochi]], [[Bernardino de Sahagún]], [[Alonso de Molina]] īhuān īchānehquehoccē.
 
==Nāhuatlācatōcāitl==
 
*In Nāhuatlācatōcāitltāchcāuh mochīhuamachiyōtl, in nāhuatlahtōlli chīhua in tlācatōcāitl ic in catyān nāhuatōcaitl.
*In quitlami ''-c(o)'' quimocuep ''-catl'', in machiyōtl: [[Mēxihco]] → ''mēxihcatl'', [[Metepēc]] → ''metepēcatl''.
*In quitlami ''-pan'' tlamaxitia ''-ēcatl'', in machiyōtl: [[Tlacōpan]] → ''tlacōpanēcatl''.
*In quitlami ''-(t)lān'' quimocuep ''-tēcatl'', in machiyōtl: [[Tepoztlān]] → ''tepoztēcatl'', [[Cholōllān]] → ''chololtēcatl''; occē tlācatōcāitl: [[cuextēcatl]], [[mixtēcatl]], [[tzapotēcatl]].
*In quipix in tzonhuiliztli ''-ti-'' ahmo mocuep, ic in quimochīhua in tlācatōcāitl motlamaxitia ''chāneh'', ''tlācatl'', ''calqui'' ahnozo ''calcatl'', in machiyōtl: [[Cuauhtitlan]] → ''cuauhtitlan chāneh'' (tēl ahmo [[Tenōchtitlan]] → ''tenōchcatl, tenōchcah''),
*In quitlami īca ''-yān'' ahmo mocuep, ic in quimochīhua in tlācatōcāitl motlamaxitia ''chāneh'': [[Ātlacuīhuayān]] → ''Ātlacuīhuayān chāneh'' nō ''Ātlacuīhuayān tlācatl''.
*In quitlami -mān quimocuep ''-mēcatl'', in machiyōtl: [[Ācolmān]] → ''ācolmēcatl'', [[Cōlīmān]] → ''cōlīmēcatl''.
*In quitlami -cān hueli mocuep ēyi iuhcāyōtl: quimocuep ''-camēcatl'', ''-catl'' nō tlāza in preposición ''-cān'', in machiyōtl: [[Tōllohcān]] → ''tōllohcamēcatl'', ''tōllohcatl'' ahnozo ''tōlloh'', [[Michhuahcān]] → ''michhuah'' ahnozo ''michhuahcatl''. Occē: [[Mazāhuah]], [[Itzohcah]].
*In zatepan in quitlami ''-(t)lah'' tlamaxitia ''-catl'', in machiyōtl: [[Mīllah]] → mīllahcatl'', [[Ātlah]] → ''ātlahcatl'', [[Cuauhtlah]] → ''cuauhtlahcatl'', yōllōquimatiliztli: ahmo icehuia īca ''cuauhtlācatl''.
 
*In quitlami ''-c(o)'' quimocuep ''-catl'', in machiyōtliuhqui: [[Mēxihco]] → mēxih''mēxihcatlcatl'', [[Metepēc]] → metepē''metepēcatlcatl''.
Occē tlācaololli tlācatōcāitl: [[Otompan]] → [[Otomitl]], [[Cuāutinchān]] → ''cuāutinchāneh'', [[Acatenoh]] → ?.
*In quitlami ''-pan'' tlamaxitia ''-ēcatl'', in machiyōtliuhqui: [[Tlacōpan]] → tlacōpan''tlacōpanēcatlēcatl''.
*In quitlami ''-(t)lān'' quimocuep ''-tēcatl'', in machiyōtliuhqui: [[Tepoztlān]] → tepoz''tepoztēcatltēcatl'', [[Cholōllān]] → cholol''chololtēcatltēcatl''; occē tlācatōcāitl: [[cuextēcatl]], [[mixtēcatl]], [[tzapotēcatl]].
*In quipix in tzonhuiliztli ''-ti-'' ahmo mocuep, ic in quimochīhua in tlācatōcāitl motlamaxitia ''chāneh'', ''tlācatl'', ''calqui'' ahnozo ''calcatl'', in machiyōtliuhqui: [[Cuauhtitlan]] → Cuauhtitlan ''cuauhtitlan chāneh'' (tēl ahmo [[Tenōchtitlan]] → tenōch''catl''tenōchcatl, tenōchcahtenōch''cah''),
*In quitlami īca ''-yān'' ahmo mocuep, ic in quimochīhua in tlācatōcāitl motlamaxitia ''chāneh'', iuhqui: [[Ātlacuīhuayān]] → Ātlacuīhuayān ''Ātlacuīhuayān chāneh'' nō ātlacuīhuayān''Ātlacuīhuayān tlācatl''.
*In quitlami -mān quimocuep ''-mēcatl'', in machiyōtliuhqui: [[Ācolmān]] → ācol''ācolmēcatlmēcatl'', [[Cōlīmān]] → cōlī''cōlīmēcatlmēcatl''.
*In quitlami -cān hueli mocuep ēyi iuhcāyōtl: quimocuep ''-camēcatl'', ''-catl'' nō tlāza in preposición ''-cān'', in machiyōtliuhqui: [[Tōllohcān]] → tōlloh''tōllohcamēcatlcamēcatl'', tōlloh''tōllohcatlcatl'' ahnozo ''tōlloh'', [[Michhuahcān]] → ''michhuah'' ahnozo michhuah''michhuahcatlcatl''. Occē: [[Mazāhuah]], [[Itzohcah]].
*In zatepan in quitlami ''-(t)lah'' tlamaxitia ''-catl'', in machiyōtliuhqui: [[Mīllah]] → mīllahcatlmīllah''catl'', [[Ātlah]] → ātlah''ātlahcatlcatl'', [[Cuauhtlah]] → cuauhtlah''cuauhtlahcatlcatl'', yōllōquimatiliztli: ahmo icehuia īca cuauh''cuauhtlācatltlācatl''.
 
Occē tlācaololli tlācatōcāitl: [[Otompan]] → [[Otomitl]], [[Cuāutinchān]] → cuāutin''cuāutinchānehchāneh'', [[Acatenoh]] → ?.
In quitlami ''-tēcatl'', ''-catl'', ''-ēcatl'', ''-mēcatl'' īhuān ''(-)tlācatl'' plural quimmochihua mocuep in absolutivo-singular ''-tl'' ic in plural ''-h'', in machiyōtl: ''tepoztēcatl'' → ''tepoztēcah'', ''mēxihcatl'' → ''mēxihcah'', ''tlacōpanēcatl'' → ''tlacōpanēcah'', ''ācolmēcatl'' → ''ācolmēcah'' īhuān ''israellācatl'' → ''israellācah''
 
In quitlami ''-tēcatl'', ''-catl'', ''-ēcatl'', ''-mēcatl'' īhuān ''(-)tlācatl'' plural quimmochihua mocuep in absolutivo-singular ''-tl'' ic in plural ''-h'', in machiyōtliuhqui: ''tepoztēcatl'' → ''tepoztēcah'', ''mēxihcatl'' → ''mēxihcah'', ''tlacōpanēcatl'' → ''tlacōpanēcah'', ''ācolmēcatl'' → ''ācolmēcah'' īhuān ''israellācatl'' → ''israellācah''
In quitlami ''-chāneh'' ahnozo in quipix in ''-huah-'' plural quimmochihua īca in tlamiliztli ''-queh'', in machiyōtl: ''Ātlacuīhuayān chāneh'' → ''Ātlacuīhuayān chānehqueh'', ''michhuah'' → ''michhuahqueh''.
*Tepoztēca''tl'' → tepoztē''cah''
*Mēxihca''tl'' → mēxihca''h''
*Tlacōpanēca''tl'' → tlacōpanēca''h''
*Ācolmēca''tl'' → ācolmēca''h''
*Ātlacuīhuayāntlāca''tl'' → ātlacuīhuayāntlāca''h''
 
In quitlami ''-chāneh'' ahnozo in quipix in ''-huah-'' plural quimmochihua īca in tlamiliztli ''-queh'', in machiyōtliuhqui: ''Ātlacuīhuayān chāneh'' → ''Ātlacuīhuayān chānehqueh'', ''michhuah'' → ''michhuahqueh''.
*''Ātlacuīhuayān chāneh'' → ''Ātlacuīhuayān chānehqueh''
*''Michhuah'' → ''michhuahqueh''.
 
Occē tlācatōcāitl iuh otomitl, in plural quimmochihua zan mocuep in absolutivo-singular ''-tl'' ic in plural ''-h'': ''otomitl'' → ''otomih''.
==Ahmo Nāhuatlācatōcāitl==
 
In nāhuatlahtōlli tlatequitiltilia ōme machiyōtl: in nāhuatlahtōlli īhuān in caxtillāntlahtōlli.
Ītechpa in yancuīctlahtōlli iuhqui [[Caxtillān]] monemilizcui in neneuhqui iuhcāyōtl, in machiyōtl: ''Caxtiltēcatl'' nō ''Caxtillān tlācatl''; mānel cah ōcce tōcāitl ic in caxtiltēcatl: ''ixpayol(meh)''<ref>A Nahuatl-English dictionary and concordance to the Cantares.</ref>.
 
;In nāhuatlahtōlli machiyōtl
 
ĪtechpaIn achtopa machiyōtl, ītechpa in yancuīctlahtōlli iuhqui [[Caxtillān]] monemilizcui in neneuhqui iuhcāyōtl, in machiyōtl: ''Caxtiltēcatl'' nō ''Caxtillān tlācatl''; mānel cah ōcce tōcāitl ic in caxtiltēcatl: ''ixpayol(meh)''<ref name="ixpayol">A Nahuatl-English dictionary and concordance to the Cantares.</ref>.
 
Ītechpa occē ahmo nāhuatōcāitl in motequitiltia in caxtillāntōcāitl iuhqui in īmachiyōtl [[Horacio Carochi]] īhuān [[Chīmalpahin]], iuhqui:
 
*[[Portugal]] → portugal''lācatl''<ref name="Portugal1"> Horacio Carochi, ōquihcuilo ītechpa in ''portugueses'' iuhqui ''Portugallācà''.</ref><ref name="Portugal2"> Chīmalpahin, ōquihcuilo ītechpa in ''portugues'' iuhqui ''portugal tlacatl'' īhuān in plural ''portuguestin''.</ref>.
*[[Israel]] → israel''lācatl'' <ref name="Israel">Chīmalpahin, ōquihcuilo ītechpa in ''israelitas'' iuhqui ''israellaca''.</ref>.
*[[Japon]] (Xapon) → japon''tlācatl'' ahnozo ''japon chāneh''<ref name="Japon">Chīmalpahin, ōquihcuilo ītechpa in ''japoneses'' iuhqui ''japon tlaca'' nō iuhqui ''japonti'' nō ''chane japon''</ref>.
 
In plural mochihua īca in neneuhqui machiyōtl tlein in nāhuatlācatōcāitl, iuh:
*Portugallāca''tl'' → portugallāca''h''<ref name="Portugal1"/>
*Israellāca''tl'' → israellāca''h''<ref name="Israel"/>
*Japontlāca''tl'' ahnozo ''japon chāneh'' → japontlāca''h'' ahnozo ''japon chānehqueh''<ref name="Japon"/>.
 
 
;In caxtillāntlahtōlli machiyōtl
 
In inic ōme machiyōtl ahmo neneuhqui ca, tlatequitiltilia in caxtillāntlahtōlli tlācatōcaitl, iuhqui:
 
*[[Alemania]] → ''aleman''
Ītechpa occē ahmo nāhuatōcāitl in motequitiltia in caxtillāntōcāitl iuhqui in īmachiyōtl [[Carochi]] īhuān [[Chīmalpahin]] nō in cxtillāntlahtōlli tōcāitl: [[Portugal]] → ''portugallācatl''<ref name="Portugal1"> Horacio Carochi, ōquihcuilo ītechpa in ''portugueses'' iuhqui ''Portugallācà''.</ref> ahnozo ''portugues''<ref name="Portugal2"> Chīmalpahin, ōquihcuilo ītechpa in ''portugues'' iuhqui ''portugal tlacatl'' īhuān in plural ''portuguestin''.</ref>, [[Israel]] → ''israellācatl'' <ref>Chīmalpahin, ōquihcuilo ītechpa in ''israelitas'' iuhqui ''israellaca''.</ref>, [[Japon]] → ''japontlācatl''<ref name="Japon">Chīmalpahin, ōquihcuilo ītechpa in ''japoneses'' iuhqui ''japon tlaca''.</ref>, [[Inglaterra]] → ''ingles'' ahnozo ''inglestlācatl'' īhuān [[Alemania]] → ''aleman'' ahnozo ''alemaniatlācatl''
*[[España]] (Caxtillān) → ''español'' ahnozo ''ixpayol'' (''caxtiltēcatl'')
*[[Inglaterra]] → ''ingles''
*[[Portugal]] → ''portugues''
 
Īpampa in plural, hueli tlatequitiltilia in nāhuatlahtōlli īplural ''-tin'' ahnozo ''meh'' nō in caxtillāntlahtōlli īplural ''-es'', iuhqui:
In plural mochihua īca in neneuhqui machiyōtl tlein in nāhuatlācatōcāitl, tēl nō īca in caxtillāntlahtōlli machiyōtl, iuhqui: ''portugallācatl'' ahnozo ''portugues'' → ''portugallācah''<ref name="Portugal1"/> ahnozo ''portuguestin''<ref name="Portugal2"/>, ''aleman'' ahnozo ''alemaniatlācatl'' → ''alemanes''<ref> Chīmalpahin, ōquihcuilo ītechpa in ''aleman(es)'' iuhqui ''alemañis''.</ref> ahnozo ''alemaniatlācatl'', ''ingles'' ahnozo ''inglestlācatl'' → ''ingleses''<ref>Chīmalpahin, ōquihcuilo ītechpa in ''ingleses'' iuhqui ''ingleses''.</ref> ahnozo ''inglestlācatl'', ''japontlācatl'' → ''japontlācah'' ahnozo ''japontin''<ref name="Japon"/>.
 
*Aleman → aleman''es''<ref> Chīmalpahin, ōquihcuilo ītechpa in ''aleman(es)'' iuhqui ''alemañis''.</ref>
*Español ahnozo ''ixpayol'' (''caxtiltēcatl'') → español''es'' ahnozo ixpayol''meh''<ref name="ixpayol"/> (caxtiltēca''h'')
*Ingles → ingles''es''<ref>Chīmalpahin, ōquihcuilo ītechpa in ''ingleses'' iuhqui ''ingleses''.</ref>
*Portugues → portugues''tin''<ref name="Portugal2"/>
*Japon → japon''tin''<ref name="Japon"/>
{{Tlahtōlcaquiliztilōni}}
 
13 745

ediciones