Michhuahcan

(Mokwapki tlen Michhuahcān)
Wikisaurus.svg Inin tlahcuilolli monequi toquiliztequitl, inon tlahtoliztli ahmo quipia tlahtolcaquiliztiloni.

Michhuahcan nozo Tlahtocayotl Michhuahcan (Caxtillantlahtolli: Estado de Michoacán, Michhuahcatlahtolli: Michoakani, Otontlahtolli: Michoaka, Mazahuatlahtolli: Animaxe). Ce tlahtocayotl ipan Mexico. Morelia itecuacan tlahtocayotl Michhuahcan.

Tlahtocayotl Michhuahcan
Estado de Michoacán
Ichimal Michhuahcan
Michoacan in Mexico (location map scheme).svg
Lema '
Tlacatiyan Flag of Mexico.svg Mexico
Tecuacan Morelia
Hueyaltepetl Morelia
Tlaixpayotl
- Campa
22,499.95 km2
25
Ancayotl 19°21′15″N
99°37′51″O
Nelihuahcapanca Tancitaro
(4,418 msnm)
Chanehqueh
- Campa
- Pozahuacayotl
- Campa
16,187,608 chan.
1
656 chan/km²
11
Tlahtolli Caxtillantlahtolli, Michhuahcatlahtolli, Nahuatlahtolli, Mazahuahtlahtolli, Otontlahtolli, Matlatzicatlahtolli
IDN
- Campa
0.958
10
PIB
- PIB Per Capita
$ 1.812.968 MDD
$ 42,325 USD
Tzintiliztli Tlachiucnāuhti 9, 1850
Tetlanahuatiani {{{Tetlanahuatiani}}}
Teuctlahtoqueh 3
Tequichihuanimeh {{{Tequichihuanimeh}}}
UTC UTC-6
Tlacatocaitl michhuahcatl
Onohuayan 16
Altepetlahtohcan {{{Altepetlahtohcan}}}
Nenecuilhuaztli
 - USPS
 - ISO 3166-2


MX-MICH
Matlatzalantli {{{Matlatzalantli}}}

Cuaxochtia canahpa in mictlampa ica Guanajuato, canahpa huiztlampa ica Guerrero huan in Pacífico ailhuicatl, canahpa calaquitlampa ica in Tlahtocayotl Mexico huan Querétaro, huan canahpa iquizatlampa ica Xalixco, Coliman huan in Pacífico ailhuicatl.

TlaltocayotlXikpatla

 
In mēxihcatlahcuiōlli itech Michhuahcān.

"Michhuahcan", ce nahuatlahtolli quitoznehqui "Michhuahni" huan "-can" zanyeno campa. Nozo, occequintin quihtoa cah zanyeno michin, auh ipampa oncan motoca "Michhuahcan".

Cauhca, Michhuahcan oquimpix occe tocaitl: Reino de Mechoacan (Hueyitlahtohcāyōtl Michhuahcan) huan Provincia de Michoacán (Hueyaltepetl Michhuahcan).

Axcan iachcauhtoca neci in 1917 Mexicatl Nahuatilamoxpan iuhquin Estado Libre y Soberano de Michoacán de Ocampo (Yoloxoxouhquetl huan Huehcapan Tlahtohcayotl Michhuahcan Ocampo). Axcan Caxtillahtolcopa mohcuiloa "Michhuahcan" iuhqui Michoacán.

Occe tlahtolliXikpatla

HuehcapatlahtoliztliXikpatla

In tlahtohcāyōtl Michhuahcān, mani in īpan āxcān mēxihcatl tlahtohcāyōtl ītlāl in Michhuahcān, Guanajuato, Xālīxco, Cōlimān, Guerrero, Querétaro īhuān in Mēxihco. Itlatquicayo ihuacpa iztatl, michin, canauhtli, itztli, cōztic teōcuitlatl, iztāc teōcuitlatl, cinabrio, chīltic tepoztli, teccitli, āmatzcalli, chālchihuitl, quetzaltotolacatl, ichcatl, cacahuatl, āhuacatl, neuctli, xīcohcuitlatl, quemeh tequiyōtl īhuān tiyanquizcayoltica itlalchihualiz. Inōn huelitiyōtl īhuān tequiyōtl otlaicolti catca īcampa Mēxihcatlahtohcāyōtl ihuic xiuhpan 1476 canahpa 1518 ihcuac mēxihcah tlanequih xitepehua in Michhuahcatlahtohcāyōtl.

 
In huehuecauh Huitzitzillān.

Tzintzontzan (michhuahcatlahtōlli: Tsintsunts’ani) in altepenanyotl hueyi tlahtocayotl Michhuahcan, inin tlalpan ahmo otlanequi ca otlapeuh ica mexihcatl, auh in yaoquizqui ihuic hueytlahtoani Caltzontzin.

In xiuhpan 1521, ohuetz in mexihcatlahtocayotl icampa caxtiltecah tepehuanimeh, in teyotl ihuan huelitiyotl ihuicpa mexihcatlacah acicoh ic Mesoamérica tlein noyuhqui michhuahqueh tlacocolih in mexihcah. In tonalcayotl ipampa tlahtocayotl Michhuahcan zanacual tlein yehhuan monequih xitlachihua ce nahuatililli ica Hernán Cortés ipampa ahmo xipiya itlacehuiliz. Tel yeceh, in nahuatililli ahmo tlatlayehcoti ica caxtiltecah in tlehca in xocoyoc hueyitlahtoani Tanganxoan inic Ome chichinatzalli ihuan temictilli ipampa tlahtonixiptla inic Ce Tepentilli ihuic Mexihco, in atlacatl Nuño Beltrán de Guzmán.

Nicpampa xiyectlali in tlacoltiliztli ica Inic Ce Tepentililli cahnapa Tlahtocayotl Michhuahcan, 1533 iotitlani canah tlahtoani ihuicpa inic Ome Tepantililli ipan Yancuic Galixia nic xitlachihua tlatquitl ica michhuahqueh, in aquin don Vasco de Quiroga catca, ce tlacatl ixachi tlacetililli ica Yancuīc Galicia ihuan Michhuahcān. Inon yectli tlacatl oteixitta xitlacopa temachtiani icampa teopixqui. Yehhuatl oaltepetlaquetz Pátzcuaro ipan atezco.

TlalticpacmatiliztliXikpatla

Michhuahcān tlatēctli in huitztlāmpa in Mēxihco cihuātlāmpa ipan in tlacatiyan. Cuāxōchtia in mictlāmpa īca in Guanajuato īhuān Querétaro, nō in huitztlāmpa īca Guerrero; in ōmpa cihuātlāmpa īca Xālīxco īhuān Cōlimān; īhuān in tlāpcopa in Tlahtohcāyōtl Mēxihco īhuān Guerrero. Quipiya 228 km² in huēyātēntli in mohtlamantiliah īca cihuātlāmpa in Tēpāpāquiltiliztli Ilhuicaātl. In tlācatiyān ītlaīxpayo 58,644 km²[1]. Michhuahcān ca itzalan 20 23 44 ihuan 18 09' 42 mictlampa ihuan 100 04' 20 itech cihuatlampa ipan Greenwich meridiano.

TeyacanaliztliXikpatla

Michhuahcan quipiya caltetlahtlaniliztli motech teyacanaliztli ipan itecuacan in Morelia altepetl, tlahtocac tequitini in tlacatzin Omar Fayad in tetlanahuatiani.

TequitiliztliXikpatla

 
Michhuahcān in inic ce tlachiuhqui ipan āhuacapixcayōtl.

Tlahtohcāyōtl Michhuahcān in inic ce tlachiuhqui ipan āhuacapixcayōtl. Occequīntīn mēxihcah huēyi tequipanoltin in tlalpixcayōtl īhuīpan cintli, tlālcacahuatl, cafetzin, ācintli, āhuacatl, chayohtli, chīlli, naranjaxocotl, maniltzapotl, nohpalli, ochonetli, xonacatl, limonxocotl, nōhuān pitzopixcayōtl, tōtōlpixcayōtl, ichcapixcayōtl, cahuayōpixcayōtl, cuacuepixcayōtl, tentzonpixcayōtl, pipiyolpixcayōtl, īnōmpan coyonimatiliztli.

ChanehmatiliztliXikpatla

Ce tlacaliztli itechcopa 3,540,684 chanehqueh (Censo INEGI xihuitl 2020), ica 1,4% ipan altepecalpolli, inic ce densidad 16,54 hab/km². Inin nochintin chanehqueh, 5.952 cihuameh ca (76,33%) huan 6.440 tlacameh cah (51,97%). Ce 23,67% (2.933 chaneh.) In tlacamilqueh, 76,33% (9.459 chaneh.) in altepetlacameh ipan mochi altepeticpac 1.576.259 chanehqueh.

Xihuitl Chanehqueh
2010 3,388,168
2020 3 540 684

TemachtiliztliXikpatla

 
Universidad Michoacana.

In tlahtohcayotl Michhuahcan nican quipiya ipan temachtiliztli coconeh xochitlah, inic ce tlamachtiliyan, inic ome tlamachtiloyan, bachillerato, tepochcaltlamachtiloyan huan Hueyi tepochcalli, noihqui in Escuela Secundaria, noyuhqui quipiya in conemeh; pipilton huan cihuapiltin temachtiah ica 88,10 % chanehqueh.

Michhuahcan quipiya ipan ahcopa tlamachtiloyan, canahpa hueyi tepochcalli tlen itocah Universidad Michoacana de San Nicolás de Hidalgo, Universidad Politénica de Morelia. Universidad la Salle Morelia, Instituto Tecnológico de Morelia, Universidad Tecnológica de Morelia, Escuela Nacional de Estudios Superiores Unidad Morelia huan Instituto Tecnológico de Estudios Superiores de Monterrey Campus Morelia, ce pani tlamachtiloyan itech Morelia altepeticpac.

TequinemiliztliXikpatla

 
Hueyi teocalli Morelia.
 
Mihtohtli "Huehuetzin".

Michhuahcān cē tlahtohcāyōtl īcan mochi tlacuicuiliztli īpan Centlālticpac quihto Tlaquitcāyōtl īpan Tlachīhuatlācayātl īpan Tlahtohcāyōtl Mēxihco; ixquich tlamatocac tōltēcayōtl, yoliztli īpan ahmo tlamatocac tōltēcayōtl iuhqui tlacualcāyōtl, mācēhualmihtotiztli, mācēhuallahtōliztli.

MācēhuallōtlXikpatla

Michhuahcān cē tlahtohcāyōtl īcan mochi tlacuicuiliztli īpan Centlālticpac quihto Tlatquicayōtl īpan Tlachīuhcāyōtl īpan Mexihco; ixquich tlamatocac tōltēcayōtl in ōmpa Mexihco huitztlāmpa, yōliztli īpan ahmo tlamatocac tlachīhualiztli iuhqui tlacuālcāyōtl, mācēhualmihtotiztli, mācēhuallahtolloliztli.

In mitohtli, cē mihtotli īpan Miccailhuitl, tlācah īhuān cihuah mihtōtia tlanāhuahquez zan cen cuīcayōtl īca mecahuehuetl, panhuahuetl īhuān tlapitzalli.

In yohuālmitohtli "Huehuetzin", ilhuitl īpan huēyāitualli Patzcuaro iteopan.

TlatzohtzonaliztliXikpatla

Miaquin tlatzohtzonanimeh ca inin altepecalpolli noyuhqui banda, pirecua nozo cuicatl.

MomotlaliztliXikpatla

In momotlaliztli ipan Michhuahcan ca ipampa neicxitapayolhuiliztli, chiquiuhtapayolhuiliztli, omalacapainaliztli, tenis, mapatoltiliztli, ihuan momotlacayotl itech tepozcuaitl. Nican ca ce autódromo, in Fórmula 1 huan quiquiuhpatoltiliztli.

Michihuahcan quipiya tlamahuichihuanih ipan momotlalcayotl quemeh: xopatiliztli, padel, mapatoltiliztli, hockey patines, amapatoltiliztli, acalpamitl, taekwondo, tenis, atletismo, triatlón, aquizaliztli, neneloaliztli, golf, motociclismo, rally, ciclismo, ocachi axcan.

No xiquittaXikpatla

ToquiliztequitlXikpatla

  1. INEGI (2010): "Superficie Continental e Insular del Territorio Nacional", consultada el 10 de mayo de 2010.

Occe necuazaloliztliXikpatla