Altepetl Mexihco

(Mokwapki tlen Mēxihco Tēcuācān)

Artículo bueno.svg

       

Altepetl Mexihco (caxtillāntlahtolcopa Ciudad de México; otontlahtolcopa Hnini M'onda; mazahuahtlahtolcopa Jñiñi B'onro; mixtecatlahtolcopa Ñuu Ko'yo) ca in Mexihco Tlacetililli Tlahtohcayotl itecuacan. Itoca in achi Altepenanyotl Mexihco ipan Mexihco Tlacetililli Tlahtohcayotl, Altepetl Mexihco ahciqui in Mexihco Tecuacan, in Tlahtohcayotl Mexihco ihuan in tlahtohcayotl Hidalgo.

Altepetl Mexihco
Ciudad de México
Ichimal Mexihco
Mexico map, MX-DIF.svg
Lema Muy noble e insigne, muy leal e imperial.
Tlacatiyan Flag of Mexico.svg Mexico
Tecuacan
Hueyaltepetl
Tlaixpayotl
- Campa
22,499.95 km2
25
Ancayotl 19°21′15″N
99°37′51″O
Nelihuahcapanca Axochco
(4,418 msnm)
Chanehqueh
- Campa
- Pozahuacayotl
- Campa
37,253,956 chan.
1
663 chan/km²
11
Tlahtolli Caxtillantlahtolli
Nahuatlahtolli
Mixtecatlahtolli
Otontlahtolli
Mazatecatlahtōlli
Mazahuahtlahtolli
IDN
- Campa
0.958
10
PIB
- PIB Per Capita
$ 1.812.968 MDD
$ 42,325 USD
Tzintiliztli Tlachiucnauhti 9, 1850
Tetlanahuatiani {{{Tetlanahuatiani}}}
Teuctlahtoqueh 3
Tequichihuanimeh {{{Tequichihuanimeh}}}
UTC UTC-6
Tlacatocaitl Tenochcatl
Onohuayan 16
Altepecalpolli 125
Nenecuilhuaztli
 - USPS
 - ISO 3166-2


MX-CMX
Matlatzalan www.cdmx.gob.mx

Mexihco inic ome hueyic altepetl ompa Tlalticpac cah, auh in altepetl ica ocachi caxtillahtohqueh, ihuan ocachi macehualchanehqueh nican cah.

TlaltocaitlXikpatla

 
Mēxihco Tenochtitlan ialtepemachiyo.

"Mexihco" quitoznehqui "Mexihtli" ahnozo "Mexihtin" ihuan "-co" zanyeno campa. Quilmach ce aztecatl yaoquizqui in ompa Chicomoztoc. Ahnozo, occequintin quihtoa cah zanyeno Metztli ixic, auh ipampa oncan motoca "Mexihco".

Axcan Caxtillahtolcopa mohcuiloa "Altepetl Mexihco" iuhqui Ciudad de México.

Occequin macehuallahtolcopa motenehua;

Huehcauhtica motenehua in Calpolli Tlahtoloyan (caxtillantlahtolcopa: Distrito Federal) catca ihtoa inin altepetl canahpa 2014 ihcuac ce congreso quitoznequi Tlahtocayotl Altepetl Mexihco.

CemanahuacayotlXikpatla

 
In tepetl Axochco.

Altepetl Mexihco itoca Mexihco itecuacan. Altepetl Mexihco tlatectli in tlahcopampa in Mexihco tlacatiyan. Cuaxochtia in mictlampa ica in Tlahtohcayotl Mexihco ihuan huitztlampa tlahtohcayotl Morelos. Quipiya 1,479 km² in tlahtohcayotentli in mohtlamantiliah ipan cempohualmatlahtli omome: in huitztlampa in Tepehuahcan Chichinauhtzin, noihqui Apanco Xochimilco ihuan in hueyi tepetl Axochco ica 3930 m. tliltetl ocachi cuauhuic ipan Mexihco Calpolli Tlahtoloyan, in ompa mictlampa Tepehuahcan Guadalupe; ihuan in tlapcopa in Ixtlahuahcan Mexihco ihuan in centettihuitz in Sierra Nevada. In tlacatiyan itlaixpayo 5 375 m.

Huehuehcauhtica nican, quipiaya ce hueyatezcatl quitoznequi Atezcatl Tetzcoco ica nauhcoyonqui, in ocachi cuauhtic catca Atezcatl Xochimilco, occequin, Atezcatl Tetzcoco ihuan xocoyoc Atezcatl Tzompanco catca. Tlalhuacticpac omitztlaquetz in Altepenanyotl Mexihco.

YolcatiliztliXikpatla

No xiquitta Mexihcah totomeh quemeh cuauhtli, tzopilotl, centzontli, ahnozo yolcameh coyotl, mapachtli, miztli, cuechcoatl, ayotochtli, axolotl, zacatochin ihuan occequintin.

TlahtollotlXikpatla

 
Amoxtli Mendocino ihuan in īāltepētlacauh.

In Ānāhuac Tlahuelmayān ōchantiaya īpan huēhuetlācah in ītōcā tlācatl Tepeixpan. Huēhuehtlācah Neandertal.

In Achto tlācah īpan in Ānahuac, in cuicuilcah cana huitztlampa catca, yehuan otlachiuh ce yohualtic tzacualli motocayotica Cuicuilco, ihcuah ce tletepetl motenehua Xictli otzatz ihuan tleatoyatl cubrió in āltepētl.

AltepetzintiliztliXikpatla

Aztēcah ōāltepētlaniah Mēxihco Tenōchtitlan, āltepētzīntiliztli 18 ic ēyi mētztli, 1325 (2 calli) cē ānepantlālpan ātēzcatl Mētztli īapan. In āltepētl cah azqui ōmpōlōah ihcuāc caxtiltēcah tēpēhuanih ōhuāllāh, īpan 1519 (1 ācatl) auhoc 1521 (3 calli) xihuitl. Īpan 1524 (6 calli) xihuitl, in caxtiltēcah quiāltepētlaniah "municipalidad" Āltepētl Mēxihco, ītōcā "México Tenustitlan", auh, īpan 1585 (2 calli) xihuitl "Ciudad de México".[1]

Īpampa huēyi zahuatl, ōmomiquilitzino in tlahtoāni Cuitlahuactzin. Quinihcuāc, ōmotlahtōcatlalitzino Cuauhtēmoc iuh intlahtōcatzin Mēxihco Tenōchtitlan.

In caxtiltecah tepehuanih ōquixitiniah Mexihcah ipan Tlachicuēyi 13, 1521 (3 calli) xihuitl.

Macuilpohualxihuitl XIXXikpatla

 
In Batalla de Chapultepec in ompa Āltepētl Mēxihco (xiuhpan 1847).

Zatepan in tetlahtlacollazaliztli[2] , in Āltepētl Mēxihco catca icua del Estado de México. Ipan 18 de noviembre 1824 in Congreso otlachiuhquihtoznequi ce calpōlli tlahtōlōyān, xomolli[3] ca quicelizquia in huelitiliztli nenechicolizotl. In tlalli[4] del Distrito Federal omochiuh ica Āltepētl Mēxihco ihuan occequin chicuace altepecalpolli: Tacuba, Tacubaya, Azcapotzalco ihuan Mixcoac xiuhpan 20 de febrero 1837.

Macuilpohualxihuitl XXXikpatla

Mēxihcatl Icnīuhyāōyōtl ōmopēuh īpan 1910 (2 tōchtli) auh ōquitlami 1917 (9 calli) xiuhpan.

Zātēpan īpan Tlachiucnāuhti 19, 1985 (12 calli) ōquichīuh in huēyi tlālollīniliztli. Ōhuetz huēyi cacaltin īhuān miaquīntīn tlācah ōmicqueh.

Macuilpohualxihuitl XXIXikpatla

In achcauhtepachoani īpan Āltepētl Mēxihco, Marcelo Ebrard cah īhuīcpa 2006 (7 tōchtli) xihuitl.

Chicahualiztli ihuan tepacholiztliXikpatla

 
Tecpan Altepetl Mexihco.

Altepetl Mexihco ca xeluihca 16 altepetlalli, iteiquini Miguel Mancera motenehua caxtillantlahtolcopa jefe de gobierno.

Teitquini Cahuitl
Rosario Robles Berlanga 2003-2006
Andres Manuel López Obrador 2006-2009
Marcelo Luis Ebrard Casaubón 2009-2012
Miguel Mancera Aguayo 2012-2016

Altepetl Mexihco ixeliuhcaXikpatla

Altepetl Mexihco ixeliuhca
Altepetlalli Chanehqueh (2010) Tlaixpayotl (km²)
Altepetl Mexihco 1.479
Álvaro Obregón 727 034 96,17
Azcapotzalco 414 711 33,66
Benito Juárez 385 439 26,63
Coyohuahcan 620 416 54,4
Cuauhximalpan Morelos 186 391 74,58
Cuauhtemoc 531 831 32,4
Gustavo A. Madero 1 185 772 94,07
Iztacalco 384 326 23,3
Iztapalapan 1 815 786 117,00
Magdalena Contreras 239 086 74,58
Miguel Hidalgo 372 889 46,99
Milpan Tlacpac 130 582 228,41
Tlahuac 360 265 85,34
Tlalpan 650 567 340,07
Vesnustiano Carranza 430 978 33,40
Xochimilco 415 007 118,00

ChanehmatiliztliXikpatla

 
Āltepētl Mēxihco īhuēyāltepētini tlacāuhtli.

In Āltepētl Mēxihco quipiya cē tlaltentli 749,11 km² īhuān ce tlacaliztli itechcopa 12.392 chanehqueh (Censo INE xihuitl 2002), īca 1,4% īpan nicān región īhuān cē densidad 16,54 hab/km². Inin nochintin chanehqueh, 5.952 cihuah cah (76,33%) īhuān 6.440 tlācah cah (51,97%). Cē 23,67% (2.933 chaneh.) in tlācamilqueh, īhuān cē 76,33% (9.459 chaneh.) in āltepētlācah

Altepetl Mexihco itlahtolhuanXikpatla

In ahmo cah nahuatīllahtōlli Mēxihco. Caxtillāntlahtōlli tēl, motlahtoa iuh de facto āchcāuhtlahtōlli auh 92% chānehqueh quitlahtoah. Huēynahuatīlli īhuīc Mācēhuallahtōltin tēl, piya mochīntīn mācēhuallahtōltin motlahtoa Mēxihco, īhuīc tleinzāzo chānehqueh tlapōhualli, cualli iuhquin Caxtillāntlahtōlli canah motlahtoa auh mācēhualtin hueliti ihcuiloa achcauhtlahcuilōlli īntlahtōlcopa. Caxtillahtōltica, nahuatīlli tōcā -achi 60 tlahtōltin- tlācatiyān tlahtōltin. Inīn piya mochīntīn Ixachitēcah tlahtōltin tleinzāzo chīhualiztli; quitōznehqui, piya nō ahmācēhualtin Mēxihco. Ic, Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas piya Quicaputlahtōlli ōquichīuh īhuīcpa TCI, Mēxihco icpiya ixachi Caxtillāntlahtōqueh īca ōmpa tlahtōlqueh tlein ōnto Caxtillāntlahtōlli tlācatiyān, auh ica ⅓ mochi Caxtillāntlahtohqueh Cemānāhuac.

In tlahtōlli motlahtoa īpan Mēxihco cah Nāhuatlahtōlli, Mayatlahtōlli, Mixtēcatlahtōlli, Tzapotēcatlahtōlli, Otontlahtōlli, Mazāhuahtlahtōlli, Michhuahcatlahtōlli īhuān occequīntīn. Occequīntīn Europan tlahtōlli Inglatlahtōlli, Yidishtlahtōlli, Alemantlahtōlli, Franciatlahtōlli, Catalantlahtōlli, Galiciatlahtōlli īhuān Rumanitlahtōlli.

NeltococayotlXikpatla

 
Hueyiteopan itech Āltepētl Mēxihco.

Cuix yectel xihuitl, in achtocaxtiltoc tlācatl neltoquiztia īpan īcel teōtl tlachīhuani cemānāhuatl motenehua Ōmeteōtl ahnōzo Moyocoyani, mayātlācah motōcāyotia K’uh ītech occequīntīn ītōcāhuān.

Huēhuehmēxihcatl teōneltococāyōtl poliuhqui cenca iciuhcac catca īpampa catolicismo romano, mācēhualtin ahmō ōneltoqui mochololih canahpa ohuitepētitlān īhuān occequīntīn tlaihiyōhuatilocque zannō Santo Oficio (Caxtillān Atlācayōtl). Ihcuāc caxtiltēcah ōmpēhua mā xicristiania canah mācēhualtzintin zan motlamati Catolico teōneltococāyōtl quēmeh cristianoyōtl, mātēl in teōpixqueh tlamatizqiazque tlein ōyeyah occequīntīn cristianomeh ītōcā lutero tlalnetoqui in ompa Mixcoac, ortodoxo tlalnetoqui in ompa Peñón de los Baños, īhuān inglatlālpantlalnetoqui ompa Polanco.

Axcan inonqueh calpolli itech Mahomayōtl, judioyōtl in ponpa Polanco, Huehuehcauh Altepetl Mexihco īhuān cristianoyōtl īhuīcpa huēytlahtōlāmoxtli īpal Fray Alonso de Molina, yeh ōquihcuilo Iudioyotl nozo Iudiocayotl, Mahomayotl auh Christianoyotl.

MomotlacayotlXikpatla

In momotlalcayotl ipan Altepetl Mexihco cah ipampa xopatoltiliztli (ihuicpa in xiuhpohualli XX), chiquiuhpatoliztli, omemalacaztli, tenis, mapatoltiliztli, ihuan momotlacayotl itech tepozcuaitl.

Altepetl Mexihco oquipiya cemanahuac tlamahuichihuanih ipan momotlalcayotl quemeh: xopatiliztli, mapatoltiliztli, hockey patines, amapatoltiliztli, acalpamitl, taekwondo, tenis, atletismo, triatlón, aquizaliztli, windsurf, golf, motociclismo, rally, ciclismo, ocachi axcan, Fórmula 1 ihuan quiquiuhpatoltiliztli.

No xiquittaXikpatla

AmoxtiliztliXikpatla

  • García Escamilla, Enrique, Historia de México (Mexihco ihuehcapatlahtolyo), tlahcuilohua nahuatlahtolli ihuan caxtillāntlahtolcopa , otepoztlahcuiloc ipan Altepetl Mexihco, Plaza y Valdés Editores, 1991.

TlahtolcaquiliztiloniXikpatla

  1. "Āltepētl Mēxihco ītlahtōllō".  Unknown parameter |accessyear= ignored (help); Unknown parameter |accessday= ignored (help)
  2. In tlahtolli tetlahtlacollazaliztli, tlatolcueptli ica españatlahtolli itech nahuatlahtolli, quinezcayotia independencia ihuan itzintiliz huitz itech in tlahtolli tlahtlacollaza, nite- ihuan itech in tlahtolli tlahtlacolli ca quihtoznequi traba, falta, impedimento, obstáculo, carga, vicio nozo pecado (Remi Simeon, Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana, amoxchihualoyan Siglo XXI, ixtli 662, amoxchihualiztli inic 1988).
  3. Ica españatlahtolli xomolli quinezcayotia punto, parte, rincón nozo lugar (Remi Simeon, Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana, amoxchihualoyan Siglo XXI, ixtli 779, amoxchihualiztli inic 1988).
  4. Nican in tlahtolli tlalli quihtoznequi ica españatlahtolli suelo, territorio, tierra, área, zona ihuan in tlahtolli milli quinezcayotia campo, tierra, finca, hacienda nozo posesión (Remi Simeon, Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana, amoxchihualoyan Siglo XXI, ihixtli 601 ihuan 276, amoxchihualiztli inic 1988).

Occequin necuanamictiliztliXikpatla


Huiquimedia Commons quipiya occequin tlahcuilolli
Altepetl Mexihco itechcopa.