Aguascalientes

       

Aguascalientes nozo Tlahtocayotl Aguascalientes (caxtillantlahtolli: Estado de Aguascalientes), ce tlahtocayotl ipan Mexico. Aguascalientes itecuacan ca. Cuaxochtia canahpa mictlampa ica Zacatecah, canahpa huitztlampa ica Xalixco, canahpa icalaquitlampa ica Zacatecah huan canahpa iquizayampa ica Zacatecah huan Xalixco.

Tlahtocayotl Aguascalientes
Estado de Aguascalientes
Ipan Aguascalientes
Ichimal Aguascalientes
Aguascalientes in Mexico.svg
Lema Bona Terra, Bona Gens, Aqua Clara, Clarum Cœlum
Tlacatiyan Flag of Mexico.svg Mexko
Tecuacan Aguascalientes
Hueyaltepetl Aguascalientes
Tlaixpayotl
- Campa
5 616 km2
29
Ancayotl 22°01′18″N 102°21′23″O
Nelihuahcapanca La Ardilla
(5,452 msnm)
Chanehqueh
- Campa
- Pozahuacayotl
- Campa
1,312,544 chan.
227
197.3 chan/km²
11
Tlahtolli Caxtillahtolli
IDN
- Campa
0.958
10
PIB
- PIB Per Capita
$ 33,491 MDD
$ 23.492 USD
Tzintiliztli 5 metztli febrero, 1857
Tetlanahuatiani Martín Orozco Sandoval
Teuctlahtoqueh 3
Tequichihuanimeh 27
UTC UTC-6
Tlacatocaitl Aguascalientecatl
Onohuayan
Altepecalpolli 11
Nenecuilhuaztli
 - USPS
 - ISO 3166-2


MX-AGS
Matlatzalan www.aguascalientes.gob.mx

Inic nahui tlahtocayotl ocachi tepeitzin ipan Mexico, canahpa tlahcopampa ca, ionohuayan El Llano ipan hueyiohtli iztac teocuitlatl Camino Real de la Plata itsatlan Altepetl Zacatecah huan León altepetl huan Lagos de Moreno. Ce tlahtocayotl ica hueyic tequitiliztli.

TlaltocayotlXikpatla

Aguascalientes ce tlaltocayotl itecuacan. Hualauh caxtillahtolcopa itech Aguas huan Calientes, atl huan totonilli, quitoznehqui Atotonilli.

Aguascalientes tlahtocayotl quipia itoca itechpahuic Altepetl Aguascalientes motenehua La Villa de Nuestra Señora de la Asunción de las Aguas Calientes mitzpehua in 22 metztli octubre xiuhpan 1575 intlah in Hueyitlahtocayotl Yancuic Galicia.[1]

HuehcapatlahtoliztliXikpatla

Achto tlacameh ipan inin tlalli catca 20 000 a.C. anca, ce tlalli ipan Hueyi Chichimecapan, ochantih chichimecacalpolli, in tlacatiyan caxcaneh, tecuexeh, cuamareh huan iztachichimecah.

Achto yaoquizqueh nican cualcan, yehuantin oahcicoh ompa Caxtillan, teuctli Pedro Almíndez Chirino catca inic ce caxtiltecah tlen nemini nican tlalli, ohce xiuhpan 1530 nozo ipampa 1531 xihuitl, otlachiuh nehuatilli ipampa teuctli Nuño Beltrán de Guzmán.

TlalticpacmatiliztliXikpatla

Inin tlahtocayotl cah ancayotl cuaxochtia mictlampa ica Zacatecah tlahtocayotl, canahpa in huitztlampa ica Xalixco, in tonatih iquizayampa ica Zacatecah huan in tonatih icalaquitlampa ica Xalixco.

YeyantliXikpatla

Tlahtocayotl Aguascalientes quipia miaquin yeyantli xiuhpan. Nican yeyantli[tyml. 1] ahneneuhqui mochi Aguascalientes, inon tlacatiyan ica tlalnepantlah (ahmo quipia hueyatl) yeyantli ica miaquin cuauhtic tepetl La Ardilla ica cepayahuitl, in xopantlan ahmo quiyahuitl ica ixachi tonayoh ipan ahco temperatura. Nican Tlahtocayotl Aguascalientes huacqui huan tepeyoh ica chicahuac ehcatl ihuicpa San Pedro atoyatl quemeh tlahtocayouhtic cuauhtlahtli Sierra Fría in ompa Plutarco Elías Calles apantli huan Malpaso apantli. Nochipa tepetlampa quipiya miac cepayauhtic cuauhtlah ca. In tencalixcuatl ica Zacatecah in ixtlahuatl cah, ce yeyantli cenca tepeyohtic in Sierra Madre Occidental huan in Sierra Fría, tlen atlacomolli quipiya ixachi atl atemoctli iuhcayotl ihuan hueyi atoyatl ipan tlani temperatura.

YoliztliXikpatla

Aguascalientes iyoliz hueyi, quipia ohce yeyantli. Nican quipiya hueyac tepehuahcan, quiyauhcuauhtlatli, huacqui teotlalli moihtoa llanos orientales, quipiya atl ipampa atoyatl huan Los Arquitos atepantli. Ompa mictlampa ca Sierra Fría.

No xiquitta Aguascalientes tlahtocayotl quipia chichinimeh yolcameh in tlecuahutli, canauhtli, centzontlahtoleh, huexolotl, techalotl, cuetlachtli, ayotochtli, tepocolcoatl, miztli, tochtli, tlacuachin, tlahcomiztli huan epatl.

TeyacanaliztliXikpatla

Aguascalientes quipiya caltetlahtlaniliztli motech teyacanaliztli ipan itecuacan in Aguascalientes altepetl, tlahtocac tequitini in tlacatzin Martín Orozco Sandoval in tetlanahuatiani.

Tetlanahuatiani Cahuitl
Martín Orozco Sandoval 2017-2023

Aguascalientes ixeliuhcaXikpatla

Tlapohualli Altepecalpolli Altepecalpolli icua
001 Aguascalientes Aguascalientes
002 Asientos Asientos
003 Calvillo Calvillo
004 Cosío Cosío
005 Jesús María Jesús María
006 Pabellón de Arteaga Pabellón de Arteaga
007 Rincón de Romos Rincón de Romos
008 San José de Gracia San José de Gracia
009 Tepetzalan Tepetzalan
010 El Llano Palo Alto
011 San Francisco de los Romo San Francisco de los Romo

TequitiliztliXikpatla

 
Tlalpixcayotl ipan El Llano.

Aguascalientes ce tlahtocayotl ipan Mexico. Tlapixcayotl ipan Aguascalientes ca cintli, zacacintli, xalxocotl, ahuacatl, yoloxocotl, lalaxtli, xitomatl, miltomatl, tlalcamohtli, xonacatl, xocomecatl, ohcequin; xochicualli tlanamaca ohcequin altepemeh ipan tiyanquiztli nozo tiyanquiztiloyan. Nican yeyanyotl tonalli ica quiyahuitl.

Aguascalientes tlahtocayotl nohuan pitzopixcayotl, cahuayohpixcayotl, cuacuahuehpixcayotl, pipiyolpixcayotl huan ichcapixcayotl ipan xoxohuic ixtlahuahcan afuera itechpahuic altepetl nozo altepemaitl.

NehnemiliztliXikpatla

 
Feria de San Marcos.

Ce nehnemiliztli, ce tomincayo ipampa tequitiliztli ipan Aguascalientes, in altepetl quipia hueyic cualcan ipampa nehnemi canahpa Xolalpan Altepetl Aguascalientes ipan Aguascalientes altepecalpolli, Apantli ipan San Francisco de los Romo altepecalpolli, Tepeyacac huan Lindavista ipan El Llano, Cristo Roto ipan Jesús María altepecalpolli, Xolalpan Calvillo huan Sierra Fría ipan Calvillo altepecalpolli.

Ohcequin cualcan ca, in Feria Nacional de San Marcos ipan Barrio de San Marcos, ompa xolalpan Altepetl Aguascalientes.

Tlanonotzaliztli huan huaznenquiXikpatla

Aguascalientes quipia 867.5 tepozcoaohtli en operación. Ehcahuaznenqui, quipiya ce total itechpa 230,000 m² ohtli.

ChanehmatiliztliXikpatla

Ce tlacaliztli itechcopa 3,540,684 chanehqueh (Censo INEGI xihuitl 2020), ica 1,4% ipan altepecalpolli, inic ce densidad 16,54 hab/km². Inin nochintin chanehqueh, 5.952 cihuameh ca (76,33%) huan 6.440 tlacameh cah (51,97%). Ce 23,67% (2.933 chaneh.) In tlacamilqueh, 76,33% (9.459 chaneh.) in altepetlacameh ipan mochi altepeticpac 1.576.259 chanehqueh.

Xihuitl Chanehqueh
2010 3,388,168
2020 3 540 684

TequinemiliztliXikpatla

 
Santiago iteopan.

Aguascalientes ce tlahtocayotl ican mochi tlacuicuiliztli ipan Centlalticpac quihto Tlaquitcayotl ipan Tlachihuatlacayatl ipan Tlahtohcayotl Mexico; ixquich tlamatocac tequichihualiztli, yoliztli ipan ahmo tlamatocac toltecayotl iuhqui tlacualcayotl, macehualmihtotiztli, macehuallahtoliztli.

TlacualiztliXikpatla

Aguascalientes ce tlahtocayotl ica ixachi tlacualli inin matel Huehuehtequiyotl itech tlacatlalticpactli, in tlacualli quemeh tamalli, tlaxcalli, tlaxcalpacholli, tlaxcalchilatl, tzopitl, chilquilitl, birria, tlapaloctli, ohcequin.

TequichihualiztliXikpatla

Aguascalientes ce tlahtocayotl ica mochi calmanaliztli ipan Mexico; ixquich otlamatocac tequichihualiztli, yoliztli ipan ahmo tlamatocac tequitl iyuhqui tlacualiztli, macehualmihtotiztli.

CalmanaliztliXikpatla

 
Hueyitepixcalli Aguascalientes.

Hueyiteocalli AguascalientesXikpatla

Ce tequiyotl itech calmanaliztli ipan Altepetl Aguascalientes ca Hueyiteocalli Ichpochtli La Asunción ipan xolalpancopa. In teocalli ca ipan altepetlalli ipampa temamatlatl ahcopa, ipan ocachi cuauhtic in teoyotica itepacholiz teocalco; itepanhuan tetelli itech mictlampa canahpa huitztlampa ompa ohcalli ipan hueyic aitualli. Nican quipiya ohtli ahcopa huan temamatlatl canahpa hueyic calacohuahyan itech ixteocalco ica ome torres, ahcopa ce terraza ixpan in hueyi iixteocal.

MacehualiztliXikpatla

 
Chicahualmeh ipan Jesús María.

Aguascalientes ce altepetl ican mochi tlacuicuiliztli ipan Centlalticpac quihto Tlatquicayotl ipan Tlachiuhcayotl ipan Mexico; ixquich tlamatocac tequichihualiztli in ompa Mexico huitztlampa, yoliztli ipan ahmo tlamatocac tlachihualiztli noyuhqui tlacualiztli, macehualiztli, camanalli itlahcuilol. Nican Aguascalientes icihuahuan tlachihuah cuacualtzin tlahmachtli, motenehua ipan caxtilantlahtolcopa bordados huan payotl.

In mitohtli, ce mihtotli ipan Aguascalientes, tlacah huan tlacameh mihtotia tlanahuahquez zan cen cuicayotl ica mecahuehuetl, panhuahuetl ihuan tlapitzalli.

In mitohtli "Yaoyotl Chicahualli", ilhuitl ipan hueyaithualli iteopan. Noyuhqui quipia Batalla de los Chicahuales ipan Jesús María altepecalpolli.

TlatzohtzonaliztliXikpatla

Huehuehcauh cuicayotl ipan iteopanhuan catca in musica sacra, teocuicatl huan itlatzohtzonaliz teocalli ica teopixqueh huan cihuateopixqueh. Nican hueyi tlatzohtzonaliztli in banda de viento (tlatzohtzonalcalpolli).

Huehuehtequiyotl itech tlacatlalticpactliXikpatla

MomotlaliztliXikpatla

 
Momotlaloyan Victoria
 
Charreada ipan Aguascalientes

In momotlaliztli ipan Aguascalientes tlahtocayotl ca ipampa neicxitapayolhuiliztli, chiquiuhtapayolhuiliztli, omalacapainaliztli, tenis, mapatoltiliztli, huan momotlaliztli itech tepozcuaitl. Nican ca ce autódromo, in Fórmula 1 huan quiquiuhpatoltiliztli.

Aguascalientes quipia tlamahuichihuanimeh ipan momotlaliztli quemeh mah: tecpan momotlaloyan ipan Estadio Victoria ipan Altepetl Aguascalientes, patinaje, mapatoltiliztli, hockey patines, amapatoltiliztli, acalpamitl, taekwondo, tenis, atletismo, triatlón, aquizaliztli, neneloaliztli, golf, motociclismo, rally, ciclismo, ocachi axcan.

Ohce momotlaliztli, in charreria, momotlaliztlacatiyan otlachiuh nican Aguascalientes tlahtocayotl.

No xiquittaXikpatla

ToquiliztequitlXikpatla

  1. Enciclopedia de México, Aguascalientes. Instituto Nacional para el Federalismo y el Desarrollo Municipal, 16 metztli agosto xiuhpan 2022.

TlahtolcaquiliztiloniXikpatla

  1. Tlahtolli quihtoznequi ipampa españoltecah matel Clima. Nahuatlahtolcopa quihtoznequi yeyantli.

Occequin necuazaloliztliXikpatla

Huiquimedia Commons quipiya occequin tlahcuilolli